Gebelik Takvimi: İlk Muayeneden Doğuma Hangi Test Hangi Haftada?

Gebelik testi pozitif çıktığında akla ilk gelen sorulardan biri şudur: “Şimdi ne zaman, hangi kontrole gideceğim?” Gebelik takibi (doğum öncesi bakım), her haftanın kendi sorusu olan bir takvimdir. Bu yazı, Türkiye’de Sağlık Bakanlığı’nın izlem rehberini [1] ve Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) temas modelini [2] temel alarak ilk muayeneden doğuma kadar hangi testin hangi haftada yapıldığını aynı çizelgede toplar. Takvimi önceden bilmek, her kontrolden ne bekleyeceğinizi de netleştirir.

Kaç kez kontrole gidilir? Dört izlem mi, sekiz temas mı?

Sağlık Bakanlığı’nın Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi her gebenin en az dört kez nitelikli izlenmesini öngörür: ilk izlem gebeliğin ilk 14 haftası içinde, ikincisi 18–24, üçüncüsü 24–28, dördüncüsü 36–38. haftalarda yapılır [1]. Rehber ayrıca her doğumun hastanede gerçekleştirilmesini hedefler [1]. Bu dört izlem bir taban çizgisidir; saptanan riske göre izlem sayısı artırılır ve birinci basamak ile uzman hekim eşgüdüm içinde çalışır [1].

WHO’nun 2016 modeli ise en az sekiz temas önerir: ilk temas 12. haftaya kadar, ardından 20, 26, 30, 34, 36, 38 ve 40. haftalar [2]. Temaslar doğuma yaklaştıkça sıklaşır [2]. WHO bu sayıyı, doğum çevresindeki bebek kayıplarını (perinatal ölümleri) azaltmak ve kadınların bakım deneyimini iyileştirmek için önerir [2]. İki model de bir asgariyi tanımlar; kişiye özel takvim, ilk izlemdeki risk değerlendirmesiyle şekillenir [1].

İlk muayene (14. haftaya kadar): temel testler

Rehber ilk izlemde tam kan sayımı, kan grubu (gebe ve eşi), hepatit B (HBsAg), sifiliz taraması, aydınlatılmış onamla HIV testi, tiroid işlevi için TSH ve tam idrar tahlili ile idrar kültürünü ister [1]. Anne Rh negatif, baba Rh pozitifse indirekt Coombs testi yapılır; negatif çıkanlarda 28. haftada yinelenir [1]. Kan sayımında küçük hücreli kansızlık (mikrositer anemi: hemoglobin 11 g/dL’nin ve MCV 80 fL’nin altında) saptanırsa demir tedavisine başlanır ve 2–4 hafta sonra kontrol edilir; demir eksikliği olmayanlarda talasemi taraması önerilir [1].

Aynı vizitte gebelik yaşı belirlenir ve risk değerlendirmesi yapılır [1]. Gebelik zehirlenmesi (preeklampsi) için majör risk etkenlerinden biri ya da minör etkenlerden ikisi varsa, sakıncası yoksa 12–35. haftalarda düşük doz asetilsalisilik asit (aspirin) önerilir [1]; korumaya ideal olarak 16. haftadan önce başlanır [8]. Gebelik şekeri (gestasyonel diyabet) açısından risk grubundaysanız — örneğin önceki gebelikte gebelik şekeri ya da birinci derece yakınlarda diyabet öyküsü — kan şekeri ilk izlemde bakılır, gerekirse şeker yükleme testi (75 g oral glukoz tolerans testi, OGTT) erkenden yapılır [1].

11–14. hafta: ense saydamlığı ve erken ultrason

Uluslararası Obstetrik ve Jinekolojide Ultrason Derneği (ISUOG), 11 hafta 0 gün ile 14 hafta 0 gün arasındaki ultrasonun amaçlarını şöyle sıralar: canlılığı doğrulamak, gebelik yaşını baş-popo mesafesiyle (CRL) doğru belirlemek, fetüs sayısını ve çoğul gebelikte koryonisiteyi (plasenta paylaşımını) saptamak, bazı majör yapısal anomalileri erken yakalamak ve kromozomal tarama sunulan sistemlerde ense saydamlığını (NT) ölçmek [3]. Sağlık Bakanlığı rehberi de bu haftalarda ense saydamlığı ve kombine (ikili) test seçeneği hakkında gebenin bilgilendirilmesini ister [1].

WHO da 24. haftadan önce bir ultrason önerir; gerekçesi gebelik yaşını doğru saptamak, anomali ve çoğul gebelik yakalamayı artırmak, gün aşımı nedeniyle doğum indüksiyonunu (doğumun ilaçla başlatılmasını) azaltmak ve kadının gebelik deneyimini iyileştirmektir [2]. Rehberde 16–20. haftalarda nöral tüp defekti (omurga gelişim kusuru) taraması için anne kanında alfa-fetoprotein (AFP) bakılır; kombine test yapılmadıysa aynı haftalarda üçlü/dörtlü test de yer alır [1].

NIPT (anne kanından DNA taraması): kime, ne zaman?

ABD Maternal-Fetal Tıp Derneği’nin (SMFM) 2025 güncellemesi, trizomi 21 (Down sendromu), 18 ve 13 için anne kanında bebeğe ait hücre dışı DNA taramasının (cfDNA; yaygın adıyla NIPT) yaş ve risk ayrımı yapılmaksızın tüm gebelere rutin olarak sunulabilmesini önerir ve bunu yaygın kromozom sayısı bozuklukları için “en duyarlı ve en özgül tarama testi” olarak tanımlar [5]. Test 9–10. haftadan itibaren yapılabilir [5]. Belge Kasım 2025’te, Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Koleji’nin (ACOG) onayıyla yayımlanmıştır [5].

Aynı belge sınırı net çizer: cfDNA bir tarama testidir, sonuçlar tanısal sayılmaz ve yalnızca bu sonuca dayanarak gebelik kararı verilmesi önerilmez [5]. Pozitif sonuçta genetik danışmanlık, ayrıntılı anatomi ultrasonu ve koryon villus örneklemesi (CVS) ya da amniyosentez ile tanı testi önerilir [5]. “Sonuç alınamadı” biçimindeki raporlar çalışmalara göre %0,03–11,1 arasında bildirilmiştir; güncel bir sistematik derlemede bu oran yaklaşık %0,85’tir [5]. Bu durumda da danışmanlık, kapsamlı ultrason ve tanı testi gündeme gelir [5].

18–22. hafta: ayrıntılı ultrason

İkinci izlemin (18–24. hafta) ana ögesi, Sağlık Bakanlığı rehberinin 18–22. haftalara yerleştirdiği ayrıntılı ultrasonografidir [1]. ISUOG tüm gebelere rutin bakımın parçası olarak ikinci trimester ortasında tarama önerir; inceleme yaklaşık 18–24. haftalar arasında yapılır, temel amacı fetüsün organ organ anatomik değerlendirmesidir ve sonraki büyüme takibi için bir başlangıç noktası oluşturur [4]. Kalp için dört odacık, çıkış yolları ve üç damar görüntüleri standart kontrol listesindedir [4]; plasenta yeri ve amniyon sıvısı da değerlendirilir [1].

Beklentiyi doğru kurmak gerekir: ISUOG, deneyimli ellerde klinik olarak önemli yapısal anomalilerin çoğunun saptanabildiğini, ancak merkezler ve uygulayıcılar arasında saptama oranlarının belirgin farklılık gösterdiğini yazar [4]. Yani normal bir ayrıntılı ultrason riski çok azaltır ama sıfırlamaz. Aynı izlemde tam kan sayımı ve idrar tahlili yinelenir; erken doğum öyküsü olanlarda transvajinal ultrasonla rahim ağzı (serviks) uzunluğu ölçülür, geçirilmiş rahim (uterus) ameliyatı olanlarda plasentanın yapışma düzeni özellikle değerlendirilir [1].

24–28. hafta: şeker yüklemesi, Rh takibi ve kan basıncı

Yüksek risk grubunda olmayan tüm gebelere 24–28. haftalarda 50 gramlık şeker yükleme (oral glukoz tarama) testi önerilir [1]. Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği (TJOD) halk sayfasında “verilen 50–75 gram şekerin bebeğe herhangi bir zararı” olmadığını açıkça yazar; test şeker hastası yapmaz, var olan tabloyu ortaya çıkarır [7]. ACOG’un 2024 güncellemesi iki basamaklı (50 g tarama + 100 g tanı) yaklaşımı da doğrudan 75 g OGTT’yi de kabul eder [6].

Üçüncü izlemde Rh uyuşmazlığı olan gebelerde indirekt Coombs yinelenir; negatifse anti-D immünglobulin uygulanır [1]. Risk grubunda ilk izlemde yapılan şeker yükleme testi normal çıktıysa bu haftalarda yinelenir [1]. Kan basıncı her izlemde ölçülür; rehber, ellerde ve göz kapaklarında ödemin (şişliğin) de gebelik zehirlenmesinin ilk belirtisi olabileceğini hatırlatır [1]. Düşük doz asetilsalisilik asit korumasına ise ilk izlemdeki risk değerlendirmesinde karar verilir [1].

Takviyeler, aşı ve son düzlük: hangi haftada ne başlar?

Rehber, nöral tüp defektinden korunmak için gebelik planlayan her kadının gebelikten en az bir ay önce günde 400–800 mikrogram folik asit kullanmasını, riski yüksek gruplarda ise 4 mg dozun üç ay önce başlayıp 12. haftaya kadar sürmesini öngörür [1]. Anemi yoksa demir desteği 16. haftadan itibaren, günlük 1200 IU D vitamini ise 12. haftadan itibaren başlar; tetanoz aşısı da 12. haftadan sonra yapılabilir [1].

Dördüncü izlemde (36–38. hafta) bebeğin geliş şekli değerlendirilir, emzirmeye yönelik meme muayenesi yapılır, tam kan sayımı ve idrar tahlili yinelenir; doğum planı ve doğumun yapılacağı hastane netleştirilir [1]. Komplikasyonsuz gebelikte haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik aktivite önerilir [9]. Takvim bir iskelettir; kronik hastalık, çoğul gebelik ya da önceki gebelik öyküsü izlemleri sıklaştırır ve bu kararı izleyen hekim verir [1].

Belirtileriniz varsa bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurunuz.